وزوز گوش

وزوز گوش

وزوز چيست؟

وزوز گوش (Tiitus) صدايي است كه بدون منابع صوتي در محيط قابل شنيدن است. اين صدا ميتواند شبيه صداي زنبور (Buzzing)، سوت زدن (Whistling)، صداي هيس (Hissing)، صداي هوم (Humming) يا صداي ريزش آبشار (Roaring) باشد. البته هميشه يك صداي واقعي موجود نيست كه بتواند با تصوير افراد مبتلا به اين عارضه همخواني داشته باشد.

در بسياري موارد وزوز همراه با افت شنوايي است و قرارگيري در معرض صداهاي بلند ميتواند احتمال ايجاد وزوز را افزايش دهد. طي دههي اخير شمار كساني كه با عارضهي وزوز گوش دست به گريبان هستند تا حد زيادي افزايش يافته و تقريباً 10 تا 15 درصد از بزرگسالان از وزوز ضعيف تا شديد رنج ميبرند.

وزوز يك بيماري نيست، بلكه علامتي از وارد آمدن صدمه به بخشي از سيستم شنيداري است. اين علامت عموماً ناشي از آسيب بسيار محدودي به مكانيسم شنيداري است ولي عوارض آن ميتواند تاثير بسيار بارزي بر زندگي فرد بگذارد. موارد زير از عوامل بسيار بارز وزوز در افراد شمرده ميشوند:

1. سروصداي بلند: كه ميتواند شليك گلوله ، انفجار ، صداي ناشي از ماشينآلات صنعتي و يا صداي بلند موزيك باشد.

2. كهولت (پيري): روند طبيعي پيري گاه فرد را بههمراه كمشنوايي دچار وزوز ميكند. از آنجا كه كمشنوايي از ميزان پوشش وزوز توسط سروصداي محيط ميكاهد، وزوز آشكارتر شنيده ميشود.

3. مصرف داروها: داروهايي كه به سيستم شنوايي آسيب ميرسانند، داروهاي اتوتوكسيك ناميده ميشوند كه عمدتاً شامل بعضي از آنتيبيوتيكها (مانند استرپتومايسين، كانامايسين، نئومايسين، توبرامايسين و جنتامايسين)، ادرارآورها (مانند اتاكرينيك اسيد و فورزمايد)، آسپيرين و ... هستند.

4. آسيبهاي وارده به سر و گردن

5. بيماريهاي گوش مياني: مانند عفونت حاد گوش مياني (Acute otitis media) و اتواسكلروز

6. منيير (Menier): اختلالي است كه گوش داخلي و سيستم تعادلي آن را درگير ميسازد. سه نشانهي مهم اين عارضه كه در اثر تغييرات شيميايي و افزايش بيش از حد فشار مايعات گوش داخلي پديد ميآيد شامل سرگيجهي حملهاي غيرقابل تحمل، وزوز گوش و كاهش شنوايي متغير است و گاه تهوع، استفراغ و احساس فشار در گوش را هم در پي دارد.

7. فيستولهاي پريلنفاتيك: اين اختلال كه بهصورت سوراخ شدن حلزون گوش داخلي و تراوش مايعات داخل آن به بيرون است، باعث بروز كمشنوايي شديد همراه با وزوز گوش ميشود.

8. تومورهاي عصب شنوايي: اين عامل وزوز خوشبختانه بسيار نادر است و در صورت وجود، بههمراه كمشنوايي يكطرفه و اغلب با سرگيجهي شديد است. وجود يا عدم وجود تومور را ميتوان با روشهاي مختلفي از قبيل اديومتري تن خالص (PTA) و اديومتري پاسخ برانگيختهي ساقهي مغز (ABR) يا تصويربرداري MRI مورد بررسي قرار داد.

9. اختلالات عملكرد مفصل فكي- گيجگاهي: در اين نوع اختلال كه با تورم همراه است، معمولاً وزوز بهصورت دوصدايي و با يك نوع صداي زير (فركانس بالا) و نيز صدايي مانند كليك (Click) بروز ميكند. معمولاً درد نيز در مفصل آرواره وجود دارد. وزوز گوش ميتواند در اثر عوامل فوق بهتنهايي يا همراه با يك يا چند علامت ديگر ايجاد گردد.

اقدامات توانبخشي

قدم اول، مراجعه به پزشك گوش و حلق و بيني است. توصيف از وزوز، اطلاعات باارزشي در اختيار پزشك قرار ميدهد. پزشك پس از معاينهي كامل در صورت نياز فرد را به شنواييشناس (اديولوژيست) ارجاع ميدهد و اديولوژيست ضمن انجام آزمايشهاي شنوايي، وزوز را از نظر شدت، فركانس و كميت ارزيابي ميكند. تيمي متشكل از متخصص گوش و حلق و بيني، شنواييشناس و روانشناس برنامهي درماني را بهعهده دارد.

درمان

دو روش اصلي براي درمان وزوز وجود دارد:

روش اول تلاش براي تغيير صداي وزوز از طريق كاهش شدت آن يا حذف صداست و روش دوم كنترل واكنشهاي بيمار نسبت به وزوز بدون هرگونه تلاش براي تغيير صداي وزوز.

روش اول (كاهش شدت وزوز):

1. داروها: داروهاي زيادي براي درمان وزوز مورد استفاده قرار گرفته است كه برخي از آنها براي درمان اختلالات ديگر ساخته شدهاند، ولي در كاهش بلندي صداي وزوز بيمار موثرند. انتخاب اين داروها براي اين هدف براساس روند آزمون و خطا بوده و بيشتر مطالعات، دارويي با تاثير پايدار و دايمي در كاهش وزوز را نشان ندادهاند. داروي ضد اضطرابي مانند آلپرازولام (زاناكس) و نيز ديگر داروهاي مورد استفاده براي درمان وزوز بهدليل اثرات جانبي و احتمال وابستگي به دارو بايد تحت نظر پزشك استفاده شوند.

2. جراحي: بيشتر وزوزها از نوع حس عصبي است كه جراحي براي آنها كارآمد نيست. گاهي وزوز بهوسيلهي اسپاسمهاي عضلاني، انسداد عروق خوني، اختلالات متابوليك يا ديگر منابع نويز در بدن ايجاد ميشود. اين صداها بدني يا وزوز عيني (Objective tiitus) ناميده ميشوند. در اين موارد گاه شناسايي و رفع وزوز توسط جراحان امكانپذير است.

در گذشته در برخي از بيماريها، عصب شنوايي بهمنظور قطع صداي وزوز قطع ميشد. در حال حاضر اين جراحي ديگر انجام نميشود، چرا كه شنوايي بيمار در يك سمت از بين ميرود و وزوز نيز معمولاً برميگردد.

يكي ديگر از علل نادر وزوز وجود تومور در عصب شنوايي است. در اين حالت وزوز معمولاً در يك گوش وجود دارد و بهتدريج با كمشنوايي در همان گوش افزايش مييابد. اين تومورها را ميتوان از طريق جراحي خارج كرد.

3. تحريك الكتريكي: در برخي مطالعات، استفاده از تحريك الكتريكي براي كاهش شدت وزوز پيشنهاد شده است. براي اين كار، يك جريان كوچك الكتريكي به نواحي اطراف گوشها فرستاده ميشود. همچنين برخي بيماران كه جراحي كاشت حلزون داشتهاند گزارش ميكنند كه پس از جراحي، وزوز آنها كاهش يافته است. متاسفانه اين روش براي بيماران دچار وزوز كه شنوايي طبيعي دارند، مناسب نيست.

4. تنظيم فك يا آرواره (Jaw realignment): مطالعات اخير نشان داده است كه عدهي قابل توجهي از مردم دچار ناراحتي مفصل آرواره (فك) يا دندانها هستند كه اين مساله ميتواند با وزوز گوش آنها در ارتباط باشد. اين مشكلات كه مربوط به ناحيهي مفصل فكي- گيجگاهي (Temporomandibular joint) است در موارد عدم انطباق دندانهاي بالا و پايين، ساييدگي دندانها يا بد تنظيم شدن دندانهاي مصنوعي بروز ميكند. بنابراين در اين موارد بايد درمانهاي مناسب صورت پذيرد.

5. پوشش وزوز: روش پوشش وزوز براي رسيدن به هدف اول (يعني عدم دريافت بيشتر صداي وزوز يا كاهش بلندي آن) بهكار ميرود. اصليترين هدف درمان به روش پوشش وزوز، تسكين سريع آزاردهندگي و ناراحتي ناشي از وزوز در بيمار است.

براي گروهي از افراد كه بههمراه وزوز، كمشنوايي نيز دارند استفاده از سمعك بهترين وسيله براي پوشش صداي وزوز است و نسبت به دستگاههاي مولد نويز و پوششگر (Tiitus masker) ارجحيت دارد. براي آن دسته از افراد كه امكان استفاده از سمعك وجود ندارد يا كمشنوايي آنها در حدي نيست كه لازم باشد از سمعك استفاده كنند از پوششگر استفاده ميشود.

در برخي بيماران پس از استفاده از پوششگر، شدت وزوز براي مدت كوتاهي بهصورت كاهش يافته باقي ميماند، حتي زماني كه بيمار از پوشاننده استفاده نميكند. اين اثر وقفهي باقيمانده (Residual inhibition) نام دارد.

سمعك و وسايل پوششگر توسط شنواييشناس و متناسب با ويژگيهاي فردي هر بيمار تنظيم ميشود.

روش دوم (كاهش واكنشها نسبت به وزوز)

وزوز ميتواند باعث احساس رنجش، اضطراب و استرس، انزوا، خستگي و بيخوابي شود و اين عوامل نيز خودبهخود باعث توجه بيشتر فرد به وزوز ميگردند. روشهاي روانشناختي مختلفي براي درمان وزوز بهكار رفته است. اين موارد شامل آموزش آرامش و درمان رفتاري شناختي است.

آموزش آرامش، روشي است كه در آن از آرام كردن عضلات براي كاهش واكنشهاي كلي بيمار نسبت به استرس استفاده ميشود. از آنجا كه وزوز نيز استرسزاست، استفاده از اين روش براي كاهش واكنش نسبت به وزوز موثر خواهد بود.

درمان رفتاري شناختي نيز روشي است براي بيماراني كه از يك درد مزمن رنج ميبرند. در اين روش جلساتی بهصورت هفتگي (انفرادي يا گروهي) برگزار ميشود. در صورت موفقيت، واكنشهاي بيمار نسبت به وزوز كاهش مييابد و بيمار استرس كمتري خواهد داشت.

روش ديگري با عنوان روش بازآموزي وزوز (Tiitus retraining therapy) وجود دارد كه شامل مشاورهي مستقيم و صدادرماني است. در مشاورهي مستقيم سعي در از بين بردن ترس ناشي از وزوز و در صدادرماني سعي در غنيسازي محيط صوتي با صداهاي خوشايند در شدتهاي كم است.

استفاده از داروها نيز ميتواند در كاهش واكنش بيمار نسبت به وزوز موثر باشد. داروهاي مربوطه ميتواند با كاهش اضطراب، بالا بردن حوصله، كاهش افسردگي و القاي خواب، واكنش بيمار نسبت به وزوز را كاهش دهد.

چند توصيه

در پايان به چند توصيه جهت كاهش اثرات ناشي از وزوز گوش اشاره ميكنم:

1. تا حد امكان اطلاعات بيشتري دربارهي وزوز خود بهدست آوريد. اين اطلاعات شما را از نگراني و ترس ناشي از عدم آگاهي رها ميكند.

2. عواملي كه باعث وخامت وزوز ميشوند را شناسايي و كنترل كنيد. در مواقع بروز استرس شديد، وزوز افزايش مييابد. استرس و نگراني باعث بروز وزوز نميگردند اما تاثيرات آن را تشديد ميكنند.

3. هر آنچه باعث خشنودي و رضايت شما ميشود ميتواند وزوز را كنترل کند.

4. در صورتي كه وزوز به هر نحو اهميت خود را از دست دهد، فرد ميتواند آن را ناديده گيرد. بهطور مثال بهدليل عدم اهميت به صداي هميشگي يخچال منزل، اين صدا برايمان آزاردهنده نخواهد بود.

5. از قرار گرفتن در محيطهاي ساكت دوري كنيد.

6. از مصرف زياد چاي، قهوه، نوشابه، مشروبات الكلي و دخانيات پرهيز كنيد.

7. بههنگام خواب موزيك ملايم گوش دهيد.

8. قرارگيري در معرض صداي پمپ آكواريوم، فن، پنكه، دستگاه بخور يا گوش دادن به راديو يا سيدي حاوي اصوات طبيعي (امواج دريا، باران، رودخانه و...) در پوشش وزوز بسيار موثر است.