تقویت شنوایی در بزرگسالان

به نام خدا

تقویت شنوایی در بزرگسالان

مقدمه :

وسایل تقویت کننده شنوایی در کنترل و رفع اختلالات شنوایی موثر و سودمند می باشند.سمعکها ، تلفنهای تقویت شده همراه با سیستمهای دریافت و تقویت سیگنال الکترونیکی ، جزو وسایل تقویت کننده محسوب می گردند.

تقویت کننده های قابل کاشت(مانند پروتزهای کاشت حلزون) دستگاههای پیشرفته ای بوده و برای تامین شنوایی بزرگسالانی که نمی توانند از تقویت کننده های مرسوم استفاده نمایند ،تجویز می گردد.

در این مبحث به تقویت شنیداری بزرگسالان خواهیم پرداخت و تقویت شنوایی کودکان دارای مبحث جداگانه و مفصلی می باشد.

سمعک :

در بسیاری از اختلالات شنوایی، یک سمعک پیشرفته می تواند بسیار موثر و سودمند باشد. افراد جوان ، میانسال و سالخوردگانی که دچار افت شنوایی بوده و دارای ارتباطات و فعالیتهای اجتماعی و کاری هستند ، انگیزه بالایی برای بهبود شنوایی شان داشته و کاندیدای مناسبی برای استفاده از سمعک می باشند. معهذا فقط کمتر از نصف افراد مسن با ضایعات شنوایی قابل توجه ، از سمعک استقبال نموده و از آن استفاده می نمایند.دلیل این امر می تواند عدم شرکت در فعالیتهای اجتماعی ،عدم قبول استفاده از یک تکنولوژی جدید و در نتیجه فقدان انگیزه لازم باشد.

البته عدم شرکت در فعالیتهای اجتماعی، خود می تواند ناشی از کم شنوایی باشد. این افراد عمدتا" می توانند با استفاده از سمعک بر مشکلات شنوایی شان فائق آیند ، مگراینکه دچار اختلالات شدید شنوایی باشند.

لازم به ذکر است که بطور گسترده ای گروههای با اهداف صرفا" سودجویانه اقدام به تبلیغ و فروش سمعک بصورت عمومی و غیر تخصصی می نمایند و استفاده کنندگان از آنها با مشکلات عدیده ای مانند عدم کیفیت ، عدم تطابق با کم شنوایی و یا صدای سوت سمعک مواجه می گردند.

انتخاب کاندیداهای مناسب برای تجویز سمعک :

قدم اول در استفاده از سمعک آنست که ادیولوژیست (شنوایی شناس) و بیمار مشترکا" بر این باور باشند که این وسیله مورد نیاز بیمار بوده و می تواند سودمند باشد. این تصمیم مشترک بر اساس شاخص های ذیل حاصل می گردد:

۱- ادیوگرام (نمودار آستانه های شنوایی)

۲- ارزیابی تشخیص کلمات و گفتار(بیمارانی که در تشخیص کلمات امتیاز کمی کسب کنند ، ممکن است بهره لازم را از سمعک نبرند.

۳- شیوه زندگی بیمار

۴- میزان انگیزه بیمار

۵- شناخت صحیح و منطقی از مزایا و معایب سمعک ( یک باور نادرست رایج آنست که هماطوریکه لنزها بینایی طبیعی را به شخص باز می گرداند ، سمعک هم می تواند شنوایی طبیعی را به او باز گرداند.در صورتیکه اینطور نبوده و سمعک نمی تواند شنوایی فرد را به حالت کاملا" نرمال بازگرداند. به عنوان یک قانون کلی می توان گفت : یک سمعک می تواند مقدار کم شنوایی را به اندازه نصف تقلیل دهد. به طور مثال یک بیمار با آستانه شنوایی 60 دسی بل می تواند با بهره مندی از تقویت سمعک به آستانه شنوایی 30 دسی بل دست یابد. بنابر این هدف از تقویت شنوایی ، رسیدن به شنوایی نرمال نبوده ، ولی مشخصا" باعث بهبود ارتباطات و کیفیت زندگی خواهد شد).

۶- سن ( بر اساس یک مطالعه علمی ، سمعکهای دیجیتال در نحوه گفتار کم شنوایان بالای هشتاد سال نیز موثر است).

تجویز سمعکها بصورت یک گوشی و دو گوشی :

در تجویز دو گوشی می توان به بیشترین مزیتهای سمعک دست یافت. این مزایا شامل موارد ذیل است:

۱- بالانس و موازنه شنیداری

۲- مکان یابی اصوات

۳– جهت یابی اصوات

۴– افزایش توانایی در تشخیص گفتار

۵– تمایز بهتر گفتار نسیت به نویز (شلوغی)

تجویز دوگوشی ممکن است در کم شنوایی نامتقارن شدید ( اختلاف زیاد بین آستانه های شنوایی دو گوش ) و یا در افرادی که تحمل استفاده از دو سمعک را ندارند ، سودمند نباشد.

در بیمارانی که محدودیت مالی دارند ، استفاده از دو سمعک ساده و ارزانتر نسبت به دریافت یک سمعک پیشرفته و گران ارجحیت دارد. در موارد کم شنوایی خفیف تا ملایم ، تجویز یک سمعک کفایت می کند.

شکل ظاهری سمعک :

اکثر بیماران تمایل دارند سمعک آنها از دید اطرافیان پنهان بماند و به همین دلیل متقاضی دریافت سمعکهای داخل گوشی در سایزهای CIC ( Completely In the Canal ) ، MC ( Mini Canal و ITE( In The Ear می باشند . البته در کم شنوایی های خیلی شدید ، یک سمعک پشت گوشی ( BTE ) قوی می تواند تقویت مناسب تری را فراهم آورد. سمعکهای داخل گوشی از نظر شکل ظاهر بر خلاف سمعکهای پشت گوشی تنوع کمتری دارند.

سمعکهای پشت گوشی Open Mold (قالب باز ) با توجه به اثر غیر انسدادی و عملکرد بهترشان در کم شنوایی های فرکانس بالا نسبت به سمعکهای مرسوم ، مورد استقبال بیشتری بوده اند. این سمعکها در سایزهای بسیار کوچک و ظریف طراحی گردیده اند.

قابلیتهای الکترونیکی سمعکها :

سمعکها در سطوح متفاوتی از ویژگیهای الکترونیکی و دارای مدارهای تراکمی آنالوگ و دیجیتال می باشند.بعضی از آنها قابل برنامه ریزی با نرم افزارهای کامپیوتری و بعضی دیگر غیرقابل برنامه ریزی هستند.این گزینه ها باعث تنوع در کیفیت و قیمت سمعکها می گردد.

سمعکهایی که به طور خاص برای بیماران دچار کم شنوایی فرکانس بالا طراحی شده اند، اثر انسدادی سمعکهای پشت گوشی مرسوم را ندارند. این سمعکها تحت عنوان Open Mold ( قالب باز ) بصورت قطعه ای کوچک در پشت گوش قرار گرفته و تیوب پلاستیکی شفاف و نازک آنها به میزان اندکی در کانال گوش وارد می شود.

همگام با پیشرفت تکنولوژی بزودی شاهد حضور سمعکهایی با قدرت بالاتر پردازش خواهیم بود که باعث افزایش سطح زندگی کم شنوایان خواهد شد.

فیتینگ (تجویز سمعک ) :

سمعکها می بایست بدرستی انتخاب گردیده و در گروه دیجیتال بخوبی تنظیم و برنامه ریزی شوند. این امر فقط توسط ادیولوژیست ( شنوایی شناس ) امکان پذیر خواهد بود.

وسایل کمک شنوایی انتقال استخوانی ( Bone Conduction) :

گروهی از بیماران که نمی توانند از سمعکهای معمولی ( انتقال هوایی ) استفاده نمایند ، در صورت امکان بهتر است از سمعکهای (BC ) Bone Conduction که اصوات را مستقیما" از طریق ارتعاش استخوان جمجمه به گوش داخلی انتقال می دهند ، استفاده نمایند .

سمعکهای BC توسط یک هدبند فنری استیل روی سر نگهداشته می شوند. البته این هدبندها می توانند گاهی باعث احساس درد و ناراحتی ، سنگینی و تغییر شکل جمجمه شده و یک احساس شنوایی مطلوب را فراهم نکنند.

در مقابل ، سمعکهای BC قابل کاشت مزیتهای قابل توجهی را دارا می باشند. یکی از انواع در دسترس این سمعکها ، پروتز قابل اتصال به استخوان به نام Bone Anchored Hearing Aid) BAHA )می باشد.

سمعک BAHA از سه قسمت تشکیل می گردد :

۱– پردازشگر صوت ۲– قطعه رابط ۳– پیچ کوچک از جنس تیتانیوم

بخش تیتانیومی در پشت گوش ( قسمت ماستوئید جمجمه ) کاشته شده و تقریبا" پس از سه ماه توسط استخوان جمجمه احاطه می گردد. ( البته در کودکان به زمان بیشتری نیاز است ) . در مرحله بعد قطعه رابط بر روی پوست سر و به پیچ متصل می گردد. این قطعه ، اتصال مستقیم میان پردازشگر صوت و بخش تیتیانیومی را فراهم می آورد. تقریبا" یک ماه بعد ، می توان پردازشگر صوت را به قطعه رابط متصل نمود.کیفیت صدا در این سیستم به مراتب بهتر از سمعکهای BC مرسوم بوده و هیچ درد و ناراحتی به همراه ندارد.

سمعکهای BAHA را می توان در موارد ذیل بکار برد :

- انسداد مادرزادی کانال گوش ، بطوریکه نتوان از سمعکهای معمولی استفاده کرد.

- عفونت های مزمن گوش میانی یا خارجی ، بطوریکه استفاده از سمعکهای راه هوایی باعث تشدید آن خواهد شد.

- واکنشهای آلرژیک نسبت به استفاده از سمعکهای معمولی

- کری یکطرفه ناشی از برداشتن تومور آکوستیک ، ضربه ، عفونت ویروسی و یا اختلالات عروقی.

تحقیقات نشان می دهد بیماران دچار کری یکطرفه ، با اسفاده از سیستم BAHA دارای تمایز گفتار بهتری می گردند.

سایر وسایل تقویتی :

جدای از سمعکها ، وسایل تقویت کننده دیگری نیز برای کم شنوایان در دسترس می باشد.

بطور مثال می توان از سمعکهای تقویت شده ، مدولاسیون فرکانسی ( FM ) ، سیستمهای حلقه القایی و سیستمهای تقویتی قابل حمل بهره مند از تکنولوژی امواج مادون قرمز نام برد. در سیستمهای تقویتی قابل حمل ، سیگنالهای صوتی بطور مثال از تلویزیون و یا وسایل صوتی توسط سیستم ناقل گرفته شده و به هدستهای مخصوص قابل استفاده توسط فرد کم شنوا منقل می گردد.

تکنولوژی جدید در حال ظهور :

امروزه پیشرفت در تکنولوژی سیستمهای بیسیم و تراشه های دیجیتالی با پیشرفت های علوم پزشکی ، در هم آمیخته و منجر به فردی سازی بالاتری در وسایل کمک شنوایی گردیده است. بطور مثال می توان از میکروفونهای جهت یاب که باعث دریافت مطلوب اصوات گفتاری در محیطهای پرسروصدا می گردد ، نام برد.

در حال حاضر تحقیقات و مطالعات منجر به تولید سمعکهایی گردیده که با عمل جراحی در گوش میانی قرار می گیرند.اعتبار و کارایی این سمعکها توسط اداره دارو و غذای آمریکا (FDA ) برای کم شنوایی های شدید مورد تایید قرار گرفته است.البته ارایه و جاگذاری این سمعکها در تعداد محدودی از مراکز صورت گرفته و هزینه بالایی دارد.

نوع جدیدی از سمعک نیز با مارک تجاری Lyric® ابداع شده که توسط کلینیسین بر روی پرده گوش جاگذاری شده و هر سه تا چهار ماه یکبار می بایست تعویض گردد. کاربرد این سمعکها بسیار محدود و گران بوده و تاثیر آن فعلا" در دست تحقیق است.

کاشت حلزون (Cochlear Implant) :

کاشت حلزون (CI ) پروتزی الکترونیکی است که با عمل جراحی در گوش داخلی جاگذاری شده و باعث بهبود شنوایی می گردد. این پروتز اصوات محیطی را به امواج (سیگنال) الکتریکی کدبندی شده تبدیل نموده و این امواج از طریق عصب شنوایی در مغز دریافت و تفسیر می گردد. کاربرد CI در کم شنوایی های دو طرفه حسی عصبی شدید تا عمیق می باشد که برای آنها نمی توان از سمعکهای مرسوم بهره برد. بیماران دچار این نوع کم شنوایی که نمی توانند با سمعکهای معمولی به تمایز گفتار مناسب برسند ، کاندیداهای مناسبی برای CI هستند.

مزایا و مشکلات CI در بزرگسالان عموما"مشابه کودکان می باشد. موارد ذیل در استفاده از CI بر خلاف کودکان به چشم می خورد :

- مناسب ترین کاندیداهای CI آنهایی هستند که شنوایی شان را پس از دوره زبان آموزی و کسب مهارتهای گفتاری از دست داده اند و البته اکثر بزرگسالان در این گروه قرار می گیرند.

- بزرگسالانی که پس از CI اصوات را بطور خاصی از طریق دستگاه دریافت می کنند ، پس از گذشت چهار تا هشت هفته صداها را طبیعی تر احساس می کنند.

- بزرگسالان در شروع استفاده از CI دو طرفه دارای درک گفتار بهتری بوده و در محیطهای شلوغ (مانند رستورانها) بهتر شنیده و در جهت یابی و مکان یابی اصوات توانایی بیشتری دارند.

در یک مطالعه Case-Control محقق گردید ،CI دو طرفه در مقایسه با CIیکطرفه در کیفیت زندگی افراد تاثیر افزون تری دارد.

خلاصه :

اولین مرحله برای پذیرفتن سمعک ، قطعیت مزیت آن برای بیمار بوده و بر اساس شاخصهای ذیل محرز می گردد :

۱- ادیوگرام

۲- نتیجه آزمون تمایز گفتار

۳- سبک زندگی بیمار

۴- انگیزه بیمار

۵- اریه مشاوره صحیح و توضیح در خصوص حداکثر مزایای استفاده از سمعک

بیمارانی که بنا به دلایلی نمی توانند از سمعکهای مرسوم ( با انتقال هوایی اصوات) استفاده کنند ، بهتر است از وسایل کمک شنوایی انتقال استخوانی که صداها را مستقیما" از طریق ارتعاش جمجمه منتقل می نمایند ، بهره مند گردند.

در موارد ذیل نیز استفاده از سمعکهای قابل کاشت توصیه می گردد :

۱- انسداد مادرزادی کانال گوش

۲- عفونت مزمن گوش میانی و خارجی

۳- واکنشهای آلرژیک نسبت به سمعکهای معمولی

۴- کریهای یکطرفه

کاشت حلزون ، وسیله قابل کاشت تحت جراحی است که از طریق تحریکات الکتریکی باعث ایجاد حس شنوایی می گردد.کاشت حلزون عمدتا" در موارد کم شنوایی های حسی عصبی دو طرفه شدید تا عمیق که نمی توان بخوبی از سمعکهای معمولی بهره برد ، بکار برده می شود. کاشت حلزون دو طرفه می توان منجر به بهبود قابل توجهی در شنوایی ، تلفظ صوتی ، کیفیت زندگی ، درک و شناخت فرد کم شنوا گردد.